Gmina Mucharz

STRONA GŁÓWNA

GMINA MUCHARZ

JEDNOSTKI GMINY

INFORMACJE

EDUKACJA

WYDARZENIA

FOTOGALERIA

HISTORIA I TURYSTYKA

TRADYCJA I KULTURA

ORGANIZACJE

PARAFIE

ZAPORA NA SKAWIE

GMINY PARTNERSKIE

PRASA O NAS

DO POBRANIA

LINKI

Badania archeologiczne w Mucharzu

Badania archeologiczne w Mucharzu prowadzone są w związku z budową zbiornika wodnego Świnna Poręba. Prace archeologiczne trwają nieprzerwanie od 2004 roku i każdego sezonu dostarczają dużej ilości materiału zabytkowego, którego chronologia rozciąga się od epoki kamienia aż po czasy współczesne.
Pierwsze wzmianki o stanowiskach archeologicznych w rejonie Mucharza pojawiły się w latach siedemdziesiątych XX wieku, kiedy rozpoczęła się ogólnopolska akcja AZP (Archeologiczne Zdjęcie Polski). Program ten nakierowany był na „przeszukanie” całego obszaru Polski, pod kątem rozpoznania i zlokalizowania wszystkich stanowisk archeologicznych. W tym celu obszar kraju podzielono na równe kwartały, które następnie przeszukiwano podczas pieszych poszukiwań, tzw. badań powierzchniowych. Prace trwały niemal do końca wieku, a ich efektem było zlokalizowanie wielu śladów dawnej działalności człowieka. W grupie odkrytych stanowisk znalazły się również liczne punkty osadnicze w rejonie Mucharza, Jaszczurowej, Świnnej Poręby i Zagórza. Z uwagi na fakt budowy zbiornika wodnego, wszystkie stanowiska leżące na jego obszarze (a więc zagrożone zniszczeniem), objęte zostały wyprzedzającymi badaniami ratunkowymi.
Badania nakazane przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie prowadzi od roku 2004 firma archeologiczna „Castrum” Sp. z o.o. Prace te wykonywane są na zlecenie głównego Inwestora – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie. W ich efekcie do końca roku 2005 przebadano łącznie ponad 7 ha terenu, zlokalizowanego na tzw. Złożu Gliny Mucharz. Na obszarze tym znajdowały się 4 stanowiska archeologiczne, w tym niezmiernie ciekawe z uwagi na wartości poznawcze, stanowisko Mucharz 12. Stanowisko to położone jest na wysokiej skarpie lewego brzegu rzeki Skawy, która w tym miejscu ma charakter przełomowy. Taka lokalizacja sprzyjała osadnictwu, które skupiało się na tym terenie już od epoki kamienia, czyli sprzed 10 tys. lat. To właśnie z tego okresu pochodzą niezwykle bogate znaleziska krzemiennych narządzi i broni, które identyfikowane są z tzw. ludnością kultury świderskiej. Znaleziska te są wielkim zaskoczeniem, ponieważ dotychczasowe ślady tej kultury znane są głównie z terenów niżu, mało zaś jest znalezisk z terenów pogórza. W tym kontekście obiekt Mucharski staje się wyjątkowy i jak do tej pory jedyny w Karpatach. Ludność tej kultury prowadziła koczowniczy tryb życia, polując głównie na renifery – stąd często określana jest mianem łowców reniferów. Za najbardziej charakterystyczne wyroby tej kultury uznaje się długie, regularne wióry krzemienne, z których wykonywano ostrza do strzał, tzw. liściaki (od kształtu przypominającego smukły liść). Ludność tej kultury zamieszkiwała niewielkie obozowiska, raczej tymczasowe, co było podyktowane ciągłą koniecznością przemieszczania się za stadami reniferów. Z tego powodu potwierdzenie śladów szałasu świderskiego w Mucharzu staje się niezwykle rzadkim dla archeologii odkryciem.
Podczas dalszych badań firmy „Castrum” odkryto niezwykle rzadki obiekt archeologiczny, zlokalizowany na zachodnim stoku tzw. Wodniakówki. Odkryto tam niewielką jamę, w której wypełnisku odnaleziono liczne fragmenty dużego naczynia glinianego – amfory, która stanowiła najprawdopodobniej wyposażenie grobu. Grób ten datowany jest na około 5 tys. lat i wiąże się z ludnością kultury badeńskiej (w Polsce określanej jako kultury ceramiki promienistej, od charakterystycznych nacięć na ceramice, które rozchodziły promieniście się od podstawy do brzegu naczynia). Odkrycie śladów tej kultury, to podobnie jak w przypadku „łowców reniferów” duża niespodzianka. Najbliższe znane stanowiska tej kultury znajdują się w odległości kilkudziesięciu kilometrów od „Wodniakówki”, a dotychczasowa wiedza o tej ludności raczej wykluczała osadnictwo górskie. Kultura to znana jest ze stałych i dużych osad, w których zajmowała się hodowlą zwierząt i uprawą roli. Jest to bowiem jedna z kultur, które rozwinęły się już po „rewolucji neolitycznej”, kiedy człowiek w swoim rozwoju przeszedł od zbieractwa i łowiectwa do modelu gospodarczego opartego na rolnictwie i hodowli.
Ostatnią dużą jednostką kulturową odkrytą podczas badań w Mucharzu jest ludność kultury mierzanowickiej. Kultura ta datowana jest na ok. 4000 lat i rozwijała się na tym terenie we wczesnej epoce brązu. W tym czasie coraz częściej używanym surowcem staje się miedź, eksploatowana i przetwarzana w miejscowych pracowniach. W dalszym ciągu jednak popularny był krzemień, z którego wykonywano charakterystyczne, niewielkie grociki. Ludność zajmowała się hodowlą i uprawą roli, dość powszechnymi znaleziskami są fragmenty ceramiki pochodzące z naczyń tej kultury. Na ich powierzchniach widoczny jest często odcisk sznura, stanowiący typowy w tym czasie ornament.
Poza tymi odkryciami, na terenie Mucharza zlokalizowano także wiele obiektów pochodzących z okresu średniowiecza oraz późniejszych – nowożytnych. Są to zazwyczaj liczne fragmenty ceramik naczyniowej, tak kuchennej jak i stołowej. Zabytki te odkrywane są najczęściej w niewielkich jamach, służących pierwotnie jako miejsca pozyskiwania surowca (gliny), pracownie, rzadziej zaś jako szałasy pasterskie.
Badania w Mucharzu trwać będą do listopada 2006 roku i prawdopodobnie w roku 2007. Już w tej chwili jednak można powiedzieć, iż ich wyniki wnoszą wiele nowego w kwestii najstarszego osadnictwa na tym terenie, dając jednocześnie szerszą perspektywę w spojrzeniu na osadnictwo dużych jednostek terytorialnych i kulturowych Polski.

Przygotował Arkadiusz Tarasiński, „Castrum” Sp. z o.o., ul. Boczna 6, Chudów, 44-177 Paniówki